Elke zomer zie ik in de kliniek weer honden binnenkomen die oververhit zijn geraakt, soms na iets simpels als een wandeling op het verkeerde tijdstip. Nova heeft door haar dikke dubbele vacht ook echt moeite met warme dagen, dus bij haar plan ik wandelingen inmiddels standaard vroeg of laat op de dag. Een warme zomerdag is voor ons een reden om te genieten, maar voor je hond kan het levensgevaarlijk zijn. Honden kunnen hun lichaamstemperatuur veel minder efficient reguleren dan mensen. Ze hebben nauwelijks zweetklieren en zijn volledig afhankelijk van hijgen om af te koelen. Als de buitentemperatuur hoog is en de luchtvochtigheid ook, kan het hijgen niet genoeg afkoeling geven en stijgt de lichaamstemperatuur van je hond tot een gevaarlijk niveau. Elk jaar overlijden honden aan hitteberoerte, vaak in situaties die makkelijk te voorkomen waren. Ik leg hieronder uit hoe je oververhitting herkent, wat je moet doen in een noodgeval en hoe je het voorkomt.
Waarom honden zo gevoelig zijn voor hitte
Mensen hebben miljoenen zweetklieren verspreid over hun hele lichaam. Zweten is onze primaire manier om af te koelen. Honden hebben die luxe niet. Hun zweetklieren zitten alleen in de voetzolen, wat maar een fractie van de afkoeling oplevert die wij via zweten bereiken.
Hoe koelt een hond dan af?
Door te hijgen. Bij het hijgen verdampt vocht van de tong en de slijmvliezen in de bek en luchtwegen. Die verdamping onttrekt warmte aan het lichaam. Dit werkt redelijk goed bij gematigde temperaturen, maar bij hoge temperaturen en hoge luchtvochtigheid werkt het steeds minder efficient.
Daarnaast spelen deze factoren een rol:
- Een vacht die warmte vasthoudt (vooral donkere en dikke vachten)
- Honden lopen dichter bij het asfalt, waar de temperatuur hoger is dan op hoofdhoogte
- Honden kunnen niet zelf een glas koel water pakken of de airco aanzetten
- Honden kunnen hun grenzen niet communiceren: ze lopen door omdat jij doorloopt
Risicogroepen:
Sommige honden zijn extra kwetsbaar voor hitte:
- Brachycefale rassen (kortsnuitig): Engelse Bulldog, Franse Bulldog, Mops, Shih Tzu, Pekinees. Door hun verkorte luchtweg kunnen ze nog minder efficient hijgen. Dit is de belangrijkste risicogroep.
- Oude honden: minder efficiënte thermoregulatie
- Puppy's: nog niet volledig ontwikkelde thermoregulatie
- Honden met overgewicht: extra isolatie en moeite met bewegen
- Honden met donkere vacht: absorberen meer zonlicht
- Honden met dikke of dubbele vacht: Husky, Berner Sennenhond, Newfoundlander
- Honden met hart- of longproblemen: minder reserve voor de extra inspanning van het hijgen
Hoe koelt een hond dan af?
Door te hijgen. Bij het hijgen verdampt vocht van de tong en de slijmvliezen in de bek en luchtwegen. Die verdamping onttrekt warmte aan het lichaam. Dit werkt redelijk goed bij gematigde temperaturen, maar bij hoge temperaturen en hoge luchtvochtigheid werkt het steeds minder efficient.
Daarnaast spelen deze factoren een rol:
- Een vacht die warmte vasthoudt (vooral donkere en dikke vachten)
- Honden lopen dichter bij het asfalt, waar de temperatuur hoger is dan op hoofdhoogte
- Honden kunnen niet zelf een glas koel water pakken of de airco aanzetten
- Honden kunnen hun grenzen niet communiceren: ze lopen door omdat jij doorloopt
Risicogroepen:
Sommige honden zijn extra kwetsbaar voor hitte:
- Brachycefale rassen (kortsnuitig): Engelse Bulldog, Franse Bulldog, Mops, Shih Tzu, Pekinees. Door hun verkorte luchtweg kunnen ze nog minder efficient hijgen. Dit is de belangrijkste risicogroep.
- Oude honden: minder efficiënte thermoregulatie
- Puppy's: nog niet volledig ontwikkelde thermoregulatie
- Honden met overgewicht: extra isolatie en moeite met bewegen
- Honden met donkere vacht: absorberen meer zonlicht
- Honden met dikke of dubbele vacht: Husky, Berner Sennenhond, Newfoundlander
- Honden met hart- of longproblemen: minder reserve voor de extra inspanning van het hijgen
Symptomen van oververhitting en hitteberoerte herkennen
Oververhitting (hyperthermie) ontwikkelt zich in stadia. Hoe eerder je het herkent, hoe beter de prognose.
Vroege signalen (oververhitting):
- Overmatig hijgen, harder en sneller dan normaal
- Overmatig kwijlen, soms dik en kleverig speeksel
- Rode tong en tandvlees
- Onrust: de hond zoekt schaduw, graaft in de aarde, wil niet meer lopen
- Versnelde hartslag
- Verminderde eetlust
Gevorderde signalen (hitteberoerte):
- De hond wordt suf, wankel of lethargisch
- Verwardheid of desoriëntatie
- Braken of diarree (soms met bloed)
- Het tandvlees wordt bleek, blauw of grijs in plaats van roze
- De hond kan niet meer staan
- Trillen of spiertrekkingen
- Bewusteloosheid
De lichaamstemperatuur:
De normale lichaamstemperatuur van een hond is 38 tot 39 graden Celsius. Bij oververhitting stijgt deze naar 40 tot 41 graden. Bij hitteberoerte boven de 41 graden. Boven de 42 graden treedt orgaanfalen op en is het levensgevaarlijk.
Hitteberoerte is een levensbedreigende noodsituatie. Zelfs met behandeling overleeft niet elke hond het. Snel handelen is letterlijk van levensbelang.
Vroege signalen (oververhitting):
- Overmatig hijgen, harder en sneller dan normaal
- Overmatig kwijlen, soms dik en kleverig speeksel
- Rode tong en tandvlees
- Onrust: de hond zoekt schaduw, graaft in de aarde, wil niet meer lopen
- Versnelde hartslag
- Verminderde eetlust
Gevorderde signalen (hitteberoerte):
- De hond wordt suf, wankel of lethargisch
- Verwardheid of desoriëntatie
- Braken of diarree (soms met bloed)
- Het tandvlees wordt bleek, blauw of grijs in plaats van roze
- De hond kan niet meer staan
- Trillen of spiertrekkingen
- Bewusteloosheid
De lichaamstemperatuur:
De normale lichaamstemperatuur van een hond is 38 tot 39 graden Celsius. Bij oververhitting stijgt deze naar 40 tot 41 graden. Bij hitteberoerte boven de 41 graden. Boven de 42 graden treedt orgaanfalen op en is het levensgevaarlijk.
Hitteberoerte is een levensbedreigende noodsituatie. Zelfs met behandeling overleeft niet elke hond het. Snel handelen is letterlijk van levensbelang.
Let op: Product niet beschikbaar
EHBO bij oververhitting: wat doe je?
Als je vermoedt dat je hond oververhit is, handel dan snel maar kalm. Het doel is de lichaamstemperatuur geleidelijk te verlagen.
Stap 1: Stop de activiteit en breng je hond naar de schaduw
Stop onmiddellijk met wandelen, spelen of rennen. Breng je hond naar een koele, schaduwrijke plek. Als je in de buurt van de auto bent: zet de airco aan en laat je hond in de auto afkoelen.
Stap 2: Bied koel water aan om te drinken
Geen ijskoud water, maar koel water op kamertemperatuur. Laat je hond zelf drinken in zijn eigen tempo. Dwing hem niet om te drinken.
Stap 3: Koeling aanbrengen
Leg natte, koele (niet ijskoude) handdoeken op de nek, oksels en liezen van je hond. Dit zijn de plekken waar grote bloedvaten dicht bij de huid liggen. Je kunt ook voorzichtig lauw water over de hond gieten. Leg je hond niet in ijswater en gebruik geen ijspakketten direct op de huid: dit kan de bloedvaten doen samentrekken, waardoor de warmte juist vast wordt gehouden.
Stap 4: Ventilatie
Zorg voor luchtcirculatie: een ventilator, een open raam, of wapper met een handdoek. De verdamping van het water op de huid en vacht helpt bij de afkoeling.
Stap 5: Naar de dierenarts
Ook als je hond lijkt op te knappen, ga altijd naar de dierenarts. Hitteberoerte kan interne schade veroorzaken (aan nieren, lever, hersenen) die je van buiten niet ziet. De dierenarts kan de lichaamstemperatuur monitoren, een infuus geven en controleren op orgaanschade.
Wat je NIET moet doen:
- Geen ijskoud water over je hond gieten (te snelle afkoeling is ook gevaarlijk)
- Geen natte handdoek op de hond leggen en daar laten liggen (de handdoek wordt warm en houdt de hitte vast)
- Je hond niet onderdompelen in ijswater
- Niet wachten tot het vanzelf overgaat
Stap 1: Stop de activiteit en breng je hond naar de schaduw
Stop onmiddellijk met wandelen, spelen of rennen. Breng je hond naar een koele, schaduwrijke plek. Als je in de buurt van de auto bent: zet de airco aan en laat je hond in de auto afkoelen.
Stap 2: Bied koel water aan om te drinken
Geen ijskoud water, maar koel water op kamertemperatuur. Laat je hond zelf drinken in zijn eigen tempo. Dwing hem niet om te drinken.
Stap 3: Koeling aanbrengen
Leg natte, koele (niet ijskoude) handdoeken op de nek, oksels en liezen van je hond. Dit zijn de plekken waar grote bloedvaten dicht bij de huid liggen. Je kunt ook voorzichtig lauw water over de hond gieten. Leg je hond niet in ijswater en gebruik geen ijspakketten direct op de huid: dit kan de bloedvaten doen samentrekken, waardoor de warmte juist vast wordt gehouden.
Stap 4: Ventilatie
Zorg voor luchtcirculatie: een ventilator, een open raam, of wapper met een handdoek. De verdamping van het water op de huid en vacht helpt bij de afkoeling.
Stap 5: Naar de dierenarts
Ook als je hond lijkt op te knappen, ga altijd naar de dierenarts. Hitteberoerte kan interne schade veroorzaken (aan nieren, lever, hersenen) die je van buiten niet ziet. De dierenarts kan de lichaamstemperatuur monitoren, een infuus geven en controleren op orgaanschade.
Wat je NIET moet doen:
- Geen ijskoud water over je hond gieten (te snelle afkoeling is ook gevaarlijk)
- Geen natte handdoek op de hond leggen en daar laten liggen (de handdoek wordt warm en houdt de hitte vast)
- Je hond niet onderdompelen in ijswater
- Niet wachten tot het vanzelf overgaat
Let op: Product niet beschikbaar
Laat je hond NOOIT in een geparkeerde auto achter, ook niet 'even 5 minuutjes', ook niet met een raampje open. Bij een buitentemperatuur van 24 graden kan het binnen 10 minuten 40 graden worden in een auto, en binnen 30 minuten meer dan 50 graden. Elk jaar sterven honden een verschrikkelijke dood in hete auto's. Dit is volledig te voorkomen. Zie je een hond in nood in een auto? Bel 144 (dierenpolitie) of 112 bij acuut levensgevaar.
Oververhitting voorkomen: praktische tips
Voorkomen is altijd beter dan genezen. Met deze maatregelen houd je je hond veilig bij warm weer.
Wandeltijden aanpassen:
Wandel bij warm weer (boven 25 graden) alleen vroeg in de ochtend (voor 8 uur) en laat in de avond (na 20 uur). De temperatuur van het asfalt is in de middag veel hoger dan de luchttemperatuur. Test het zelf: leg je handpalm 5 seconden op het asfalt. Als het te heet is voor jouw hand, is het te heet voor de poten van je hond. Verbrandingen aan de voetzolen komen regelmatig voor.
Altijd vers water beschikbaar:
Zorg dat je hond altijd toegang heeft tot koel, vers drinkwater. Neem op wandelingen een opvouwbare drinkbak en een fles water mee. Ververs het water regelmatig: stilstaand water in de zon wordt snel warm.
Schaduw en koele plekken:
Zorg dat je hond altijd toegang heeft tot schaduw, zowel in huis als in de tuin. Overweeg een koelmat voor honden: dit is een mat gevuld met koelgel die activeer wanneer je hond erop gaat liggen. Een natte handdoek op de vloer werkt ook.
Activiteiten aanpassen:
Schrap intensieve activiteiten (rennen, apporteren, fietsen) op warme dagen. Vervang ze door rustige snuffelwandelingen in de schaduw of mentale stimulatie binnenshuis. Een gevulde Kong uit de vriezer is een perfecte zomeractiviteit: lekker, verkoelend en bezig.
Wateractiviteiten:
Een kinderzwembadje in de tuin, een sproeier, of een uitje naar een hondenswemplek is een fantastische manier om je hond af te koelen. Niet alle honden zijn waterhonden: dwing het niet.
Nooit scheren als koelmaatregel:
Scheer nooit een hond met een dubbelcoat (Husky, Golden Retriever, Berner Sennenhond). De ondervacht isoleert niet alleen tegen kou, maar ook tegen hitte. Scheren verstoort dit systeem en kan leiden tot zonnebrand en huidproblemen. Regelmatig borstelen om losse ondervacht te verwijderen is wel aan te raden.
Wandeltijden aanpassen:
Wandel bij warm weer (boven 25 graden) alleen vroeg in de ochtend (voor 8 uur) en laat in de avond (na 20 uur). De temperatuur van het asfalt is in de middag veel hoger dan de luchttemperatuur. Test het zelf: leg je handpalm 5 seconden op het asfalt. Als het te heet is voor jouw hand, is het te heet voor de poten van je hond. Verbrandingen aan de voetzolen komen regelmatig voor.
Altijd vers water beschikbaar:
Zorg dat je hond altijd toegang heeft tot koel, vers drinkwater. Neem op wandelingen een opvouwbare drinkbak en een fles water mee. Ververs het water regelmatig: stilstaand water in de zon wordt snel warm.
Schaduw en koele plekken:
Zorg dat je hond altijd toegang heeft tot schaduw, zowel in huis als in de tuin. Overweeg een koelmat voor honden: dit is een mat gevuld met koelgel die activeer wanneer je hond erop gaat liggen. Een natte handdoek op de vloer werkt ook.
Activiteiten aanpassen:
Schrap intensieve activiteiten (rennen, apporteren, fietsen) op warme dagen. Vervang ze door rustige snuffelwandelingen in de schaduw of mentale stimulatie binnenshuis. Een gevulde Kong uit de vriezer is een perfecte zomeractiviteit: lekker, verkoelend en bezig.
Wateractiviteiten:
Een kinderzwembadje in de tuin, een sproeier, of een uitje naar een hondenswemplek is een fantastische manier om je hond af te koelen. Niet alle honden zijn waterhonden: dwing het niet.
Nooit scheren als koelmaatregel:
Scheer nooit een hond met een dubbelcoat (Husky, Golden Retriever, Berner Sennenhond). De ondervacht isoleert niet alleen tegen kou, maar ook tegen hitte. Scheren verstoort dit systeem en kan leiden tot zonnebrand en huidproblemen. Regelmatig borstelen om losse ondervacht te verwijderen is wel aan te raden.
Brachycefale rassen: extra voorzichtigheid nodig
Kortsnuitige (brachycefale) rassen verdienen een apart hoofdstuk als het gaat om hitte. Door hun verkorte luchtweg kunnen ze aanzienlijk minder efficient hijgen dan langssnuitige honden. Dit maakt ze extreem kwetsbaar voor oververhitting, zelfs bij temperaturen die voor andere rassen geen probleem zijn.
Welke rassen?
Engelse Bulldog, Franse Bulldog, Mops, Shih Tzu, Pekinees, Boston Terrier, Cavalier King Charles Spaniel (in mindere mate), Boxer.
Extra maatregelen voor brachycefale rassen:
- Begin al bij 22 tot 24 graden met voorzichtigheid, niet pas bij 25 graden
- Beperk wandelingen tot 10 tot 15 minuten bij warm weer
- Vermijd elke vorm van inspanning bij warm weer
- Zorg voor airconditioning of een ventilator binnenshuis
- Neem een koelmat en altijd water mee
- Wees extra alert op de vroege signalen van oververhitting
Een serieus probleem:
De KNMvD en de Faculteit Diergeneeskunde van de Universiteit Utrecht waarschuwen al jaren voor de gezondheidsrisico's van extreme kortsnuitigheid. Als je een brachycefaal ras hebt, is het extra belangrijk om de risico's te kennen en je hond te beschermen. Overweeg bij de dierenarts een check van de luchtwegen als je hond chronisch luid ademt of snurkt.
Welke rassen?
Engelse Bulldog, Franse Bulldog, Mops, Shih Tzu, Pekinees, Boston Terrier, Cavalier King Charles Spaniel (in mindere mate), Boxer.
Extra maatregelen voor brachycefale rassen:
- Begin al bij 22 tot 24 graden met voorzichtigheid, niet pas bij 25 graden
- Beperk wandelingen tot 10 tot 15 minuten bij warm weer
- Vermijd elke vorm van inspanning bij warm weer
- Zorg voor airconditioning of een ventilator binnenshuis
- Neem een koelmat en altijd water mee
- Wees extra alert op de vroege signalen van oververhitting
Een serieus probleem:
De KNMvD en de Faculteit Diergeneeskunde van de Universiteit Utrecht waarschuwen al jaren voor de gezondheidsrisico's van extreme kortsnuitigheid. Als je een brachycefaal ras hebt, is het extra belangrijk om de risico's te kennen en je hond te beschermen. Overweeg bij de dierenarts een check van de luchtwegen als je hond chronisch luid ademt of snurkt.
Veelgestelde vragen
Let op: Product niet beschikbaar
Oververhitting is een van de meest voorkomende en meest vermijdbare noodsituaties bij honden. De regels zijn simpel: pas de wandeltijden aan, zorg altijd voor water en schaduw, laat je hond nooit in een auto achter, en wees extra voorzichtig met risicogroepen. Ken de signalen van oververhitting en weet wat je moet doen in een noodgeval. Met deze kennis kun je van de zomer genieten samen met je hond, op een veilige manier. Twijfel je of het te warm is? Dan is het te warm. Blijf binnen, speel een zoekspelletje, geef een bevroren Kong, en wacht tot het afkoelt voor de avondwandeling.
